Ian MacEwan: Η ομιλία του διάσημου συγγραφέα στο Μέγαρο Μουσικής


Την Πέμπτη 25 Απριλίου, ώρα 6.30 μ.μ., στο Μέγαρο Μουσικής πραγματοποιήθηκε συνάντηση του περίφημου συγγραφέα Ιan MacEwan με τον 'Ελληνα συγγραφέα Χάρη Βαλβιανό. Ακολούθησε σύντομη γνωριμία με το κοινό και εκτενής, αλλά ευχάριστη, συζήτηση των συγγραφέων περί μυθοπλασίας και κατασκευής της λογοτεχνικής ταυτότητας.  Η συνάντηση αυτή υπήρξε μέρος της διοργάνωσης Αθήνα 2018 - Παγκόσμια Πρωτεύουσα βιβλίου. Για τους τυχόν ενδιαφέρομενους η διοργάνωση αυτή θα διαρκέσει έως τις 22 Απριλίου του 2019. Οπότε... έχετε το νου σας και για άλλα ανάλογα events.


Η αίθουσα όπου πραγματοποιήθηκε το λογοτεχνικό ''debate'' γέμισε πολύ σύντομα με δεκάδες ανθρώπους. Με το άνοιγμα των θυρών, όλοι κάθισαν ανυπόμονα στις θέσεις τους κρατώντας κατά μεγάλο ποσοστό, βιβλία του πολυβραβευμένου συγγραφέα(με την ελπίδα να τα υπογράψει).

Το debate ξεκίνησε και έληξε πολύ φιλικά. Ο συγγραφέας ξεκίνησε να μιλάει για τον εαυτό του. Αναφέρθηκε παράλληλα στους παγκόσμιους νοβελίστες, τονίζοντας πως: "Πράγματι το κοινό λαμβάνει από τους νοβελίστες πολύ σημαντικά πράγματα. Η σύγχρονη κουλτούρα έχει όμως καταστήσει τους διάσημους συγγραφείς ως θεούς και ως πολεμιστές. Τέτοιες εικασίες όμως είναι λανθασμένες. Ένας νοβελίστας δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένας απλός, καθημερινός άνθρωπος που αντιμετωπίζει καθημερινά τις ίδιες προκλήσεις και δυσκολίες''. Η ειλικρίνειά και η μετριοφροσύνη του νομίζω πως τράβηξαν το ασυγκράτητο ενδιαφέρον των θεατών. Τουλάχιστον εγώ, έτσι το αντιλήφθηκα.

Στην συνέχεια, ακολούθησαν ερωτήσεις που απασχολούν κατά κύριο λόγο εκείνους που αγκομαχούν να γράψουν αντίστοιχα λογοτεχνικά έργα. Ο κύριος Βαλβιανός, είχε την τολμηρότητα και την περιέργεια να τον ρωτήσει με ποιο τρόπο ''στήνει'' τους χαρακτήρες των βιβλίων του. Ο ίδιος απέδειξε την καθαρά... ''ανθρώπινη'' ταυτότητά του λέγοντας πως το να χτίσει κανείς έναν χαρακτήρα σε βιβλίο φαντασίας είναι εξαιρετικά δύσκολο. Ο Ian MacEwan δεν δίστασε να δώσει ένα παράδειγμα απροσδόκητης έμπνευσης: ''Βρισκόμουν σε ένα πολύ βαρετό meeting'', ξεκίνησε με χιουμοριστικό ύφος, ''και είχα πάρει μαζί μου ένα σημειωματάριο. Καθόμουν και σημείωνα νωχελικά για να νομίζουν οι γύρω μου ότι παρακολουθώ αλλά στην πραγματικότητα έκανα μουτζούρες. Και τότε ξαφνικά, μου ήρθε μία πρόταση στο μυαλό. Και έτσι άρχισα να γράφω. Sir here I am, upside diwn in a woman. Δεν κρατήθηκα και την έγραψα αμέσως. Δεν μπορεί κανείς να έχει έμπνευση από την αρχή. Είναι πολύ απότομη και ξαφνική η έμπνευση. Θυμίζει ένα τοπίο με έντονη, βαριά ομίχλη όπου από μέσα της ξεπροβάλλει κάποιος που έρχεται προς το μέρος σου...''




O συνομιλητής του, τον ρώτησε πως και του ήρθε η ιδέα να μιλήσει για ένα αγέννητο μωρό που είχε την ικανότητα να μιλάει (talking fetus), αναφερόμενος επίσης στον Shakespeare. Εκείνος απάντησε πως έγραφε για κάποιον που ήταν ανάποδα(upside down),  ήταν ελεύθερο πνεύμα και μπορούσε να γνωρίζει τα πάντα. ''Είναι ένα αγέννητο μωρό. Μία άρτια εικόνα οποιασδήποτε πράξης''. Δεν θα μπορούσε να είναι τίποτα άλλο εκτός από ένα αγέννητο μωρό που βρίσκεται ακόμα στην μήτρα της μητέρας. ''Ξέρω είναι παράξενο'', πρόσθεσε. ''Είναι πολύ δύσκολο να ''μπεις'' μέσα στον άλλον. Ειδικά όταν είσαι ήδη μέσα του''.

''Από που λάβατε την έμπνευση σας για το talking fetus;'', τον ρώτησε ξανά ο συνομιλητής. ''Την συγκεκριμένη φορά, βοήθησε η εγκυμοσύνη της κόρης μου. Καθόμασταν μαζί στο σαλόνι και μιλούσαμε ώσπου μου ήρθε μια ιδέα. Τι θα γινόταν αν το μωρό μπορούσε να μας ακούσει; Κάθε ανθρώπινο ον πρέπει να έχει την δυνατότητα να αντιμετωπίσει τις ιδέες του. Είτε προέρχονται από την μνήμη, είτε από την φαντασία. Δεν αρκεί όμως να είναι κανείς τυχερός για να γράψει κάτι. Πρέπει να δουλέψει πολύ σκληρά. Το να κάνει κανείς λάθη είναι επίσης πολύ σημαντικό. Δεν πρέπει να τα παρατήσει, πρέπει να επιμείνει. Η υπομονή είναι πάρα πολύ σπουδαία ικανότητα. Και αν κάποια στιγμή κανείς ''κολλήσει'' και δεν μπορεί να σκεφτεί τι να γράψει παρακάτω του έχω την λύση! Γράψτε στο χαρτί σας ένα οποιοδήποτε γράμμα. Σκεφτείτε μία λέξη που να ξεκινάει από αυτό το γράμμα και στην συνέχεια δημιουργήστε μία ολόκληρη πρόταση. Εγώ τουλάχιστον, αυτή την τακτική ακολουθώ!''




''Σας αρέσει να συνδέεστε με τους χαρακτήρες του βιβλίου σας;'' ''Ναι, εννοείται αυτό... Τρελαίνομαι να φτάνω με έναν χαρακτήρα στο ίδιο επίπεδο εξιλέωσης. Δεν ξέρω αν με καταλαβαίνετε!'' Ο ίδιος μάλιστα τόνισε την σημασία του να προσπαθεί να γράψει κανείς από μικρή ηλικία. ''Είναι σημαντικό γιατί η βελτίωση είναι εντονότερη. Άλλωστε είναι γεγονός πως όλοι οι συγγραφείς, ξεκινούν ως παθιασμένοι αναγνώστες.

Όσων αφορά την ποίηση, παραδέχτηκε ότι πολλές φορές επιχείρησε να καταγράψει ποιήματα όμως η απογοήτευση του ως προς τα έργα του ήταν τεράστια. ''Ήταν πράγματι τεράστια αποτυχία. Έγραφα για νεράιδες και σκεφτόμουν πως όχι, αυτό είναι για παιδιά!''

Δεν ήταν μάλιστα λίγες οι φορές που οι αναγνώστες του τον αποδοκίμασαν. Συγκεκριμένα, σε ένα μυθιστόρημά του κατέγραψε την ιστορία ενός  κοριτσιού. Στο μυθιστόρημά αυτό, ένας αθώος άντρας κατηγορείται για βιασμό, ενώ στο βιβλίο εκείνη μιλάει αναλυτικά για το περιστατικό. Το τέλος είναι αρκετά ανατρεπτικό, καθώς σιγά σιγά εκείνη αναφέρεται όλο και πιο ρεαλιστικά στο γεγονός, με αποτέλεσμα να έρχεται στην επιφάνεια ένα δικό της προσωπικό λάθος. ''Πολλοί μου έστειλαν γράμματα λέγοντας :''Τίποτα από όλα αυτά δεν ήταν αληθινό, ειδικά το τέλος! Εμ... όλη η ιστορία ήταν ψεύτικη!'', πρόσθεσε εκείνος γελώντας. 

Η συζήτηση δεν περιορίστηκε σε τόσο συνηθισμένες ''επιφανειακές'' θα έλεγε κανείς ερωτήσεις. ''Ποια είναι η άποψη σας περί Lacant?'', ρώτησε ο κύριος Βαλβιανός. ''Ο διάσημος ψυχαναλυτής είχε ορίσει την αγάπη ως εξής. Αγάπη είναι να δίνεις κάτι που δεν έχεις σε κάποιον που δεν το χρειάζεται''. Χωρίς να το σκεφτεί περισσότερο από δύο δευτερόλεπτα ο συγγραφέας απάντησε:'' Μάλλον ο Lacant δεν είχε ιδέα αγάπη''.

Στα πιο αστεία περιστατικά της ζωής του, επισήμανε μία χρονική περίοδο όπου για να γράψει έπρεπε να εξετάσει πάρα πολύ κάποια φαινόμενα. Έτσι άρχισε να παρακολουθεί έναν ασθενή στο νοσοκομείο για 6 ολόκληρους μήνες. Εκεί είδε μάλιστα για πρώτη φορά, αληθινό ανθρώπινο εγκέφαλο. ''Καταπληκτική εμπειρία. Με βοήθησε πολύ στην συγγραφή!'', τόνισε με ειλικρίνεια και χιουμοριστικότητα. Κάποια στιγμή, όταν έλειπε ο γιατρός, στο δωμάτιο μπήκαν δύο νεαροί μαθητές Ιατρικής. ''Σύγγνωμη γιατρέ...'', του είπαν εκείνοι μη αναγνωρίζοντάς τον. ''Παρακαλώ'', απάντησε εκείνος με θεατρικότητα. ''Σας πειράζει να παρακολουθήσουμε την εγχείρηση;'' ''Όχι!''. Το κοινό άρχισε να γελάει με αυτά τα λόγια. ''Μην γελάτε. Πραγματικά σκεφτόμουν ότι αν δεν μπορούσα να κάνω αυτό, δεν θα μπορούσα ποτέ να γράψω'', επισήμανε πριν συνεχίσει την αφήγηση. ''Ο ασθενής εδώ έχει ένα ανεύρισμα...'', είπε ξανά πολύ παραστατικά και όλοι γελούσαν. ''Εκείνοι με πίστεψαν. Κάθισαν δίπλα μου περιμένοντας να ξεκινήσει η εγχείρηση. Μετά από 5-10 λεπτά έφυγαν. Ακόμα αναρωτιέμαι εάν  κατάλαβαν ποτέ τους ότι ήμουν συγγραφέας και όχι γιατρός. Επίσης...απορώ πως έγραψαν στις εξετάσεις τους!''

Μέσα σε αυτό το ευχάριστο κλίμα που δημιούργησαν οι δύο συνομιλητές, ακολούθησε μία ακόμη χιουμοριστική ερώτηση. ''Γνωρίζετε ότι ένας συγγραφέας πέθανε πρόσφατα επειδή έπινε 50 κούπες καφέ την ημέρα; Άλλοι συγγραφείς πίνουν, καπνίζουν ή φεύγουν από το σπίτι τους για να καταφέρουν να αποκτήσουν έμπνευση. Εσείς τι κάνετε για αυτό; Σας βοηθάει η ορειβασία;'' Ο Ian MacWean δεν έπαψε να ''καλαμπουρίζει''. ''Φυσικά και με βοηθάει. Ειδικά όταν χάνομαι και δεν ξέρω πως να γυρίσω πίσω. Ο φόβος αδειάζει το μυαλό μου! Όσο για το θέμα του καφέ, όχι, δεν το παρακάνω. Απλώς λατρεύω την πρωινή δόση καφείνης. Μόλις έχεις ξυπνήσει και σε χτυπάει... σε ξυπνάει!''


Κλείνοντας την ευχάριστη συνέντευξη, ο Έλληνας συγγραφέας τον ρώτησε την άποψη του περί του σύγχρονου ρατσισμού και της σημερινής πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής. ''Ποια η άποψή σας για τις σημερινές φιλανθρωπικές δράσεις; Είστε ανήσυχος για τον Ισλαμισμό, τα κινήματα υπέρ του παιδιού, τον φανατισμό...;'' ''Θα μιλήσω ειλικρινά'', απάντησε ο συγγραφέας. ''Δεν είμαι ακτιβιστής, δεν έχω ποτέ γίνει μέλος πολιτικής παράταξης. Θεωρώ ότι η πολιτική πρέπει να ακολουθεί την ηθική. Για αυτό και είμαι news junkie! Παρακολουθώ κάθε εξέλιξη, διαβάζω κάθε νέο και άρθρο, είμαι πάντα ενημερωμένος για την επικαιρότητα. Η άποψη μου περί τρομοκρατίας είναι ότι είναι ένα διαχρονικό φαινόμενο, είναι στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο, είναι κάτι κακό και σύνηθες. Αυτό αποδεικνύεται από την ιστορία. Μην ξεχνάμε τις Σταυροφορίες, ή τον κομμουνισμό στην Σιοβετική Ένωση... Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι που σκοτώνουν για γελοία κίνητρα, είτε για να φτάσουν σε ένα στάδιο ουτοπίας είτε για να πάνε στον παράδεισο. Δεν πρέπει όμως να τους κρίνουμε όλους καθολικά...''
       
Η ερώτηση αυτή σήμανε και το τέλος της εκδήλωσης. Ο συγγραφέας χαιρέτησε το κοινό, πρότεινε σε όλους να ρίξουν μια ματιά στα βιβλία του που βρίσκονταν στην είσοδο και ευχήθηκε να ξαναέρθει στην Ελλάδα. Ο Δήμαρχος Αθηναίων κύριος Καμίνης, μίλησε για την σπουδαία παρουσία του πολυβραβευμένου συγγραφέα που έχει πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα στην χώρα μας και ενημέρωσε το κοινό για την συνέχεια των εκδηλώσεων στα πλαίσια της διοργάνωσης Αθήνα 2018-Παγκόσμια Πρωτεύουσα βιβλίου.